Τα λεφτά δεν φέρνουν την ευτυχία…, η έλλειψή τους, όμως, φέρνει τη δυστυχία

Θυμάμαι πριν από λίγους μήνες, τα γεγονότα στην France Telecom, αλλά και στην «κομμουνιστική» επιχείρηση της Fox Conn στην Κίνα. Στον γαλλικό τηλεπικοινωνιακό κολοσσό, 23 εργαζόμενοι έχουν αυτοκτονήσει τους τελευταίους δεκαοχτώ μήνες. Αιτία το έντονο εργασιακό στρες, που προέρχεται από την πίεση για περισσότερες πωλήσεις, λόγω της οικονομικής κρίσης.

Αλλά και στην Κίνα, στη χώρα όπου η απεργία είναι παράνομη στο όνομα του κομμουνισμού, ο κατασκευαστής των iPod και iPad της Apple αντιμετώπισε 10 αυτοκτονίες μέσα στο 2010. Το γεγονός ότι η διοίκηση της εταιρείας αναγκάζει τους εργαζομένους της να υπογράψουν σύμβαση πως δεν θα αυτοκτονήσουν(!) δεν έχει βελτιώσει την κατάσταση.

Με αφορμή την οικονομική κρίση, εμφανίζονται πιο συχνά περιστατικά άγχους, κατάθλιψης και κρίσεων πανικού, κάτι που συνδέεται με την αβεβαιότητα εργασίας, την αδυναμία εκπλήρωσης οικονομικών υποχρεώσεων και το ευρύτερο κλίμα ανασφάλειας που επικρατεί. Οι απολύσεις, οι συχνές αλλαγές εργασίας, ή ακόμη και οι συχνές  αλλοπρόσαλλες αναδιαρθρώσεις στην ίδια την επιχείρηση, προξενούν έντονα ψυχολογικά προβλήματα σε αρκετούς ανθρώπους, οδηγώντας ακόμη και στην πλέον ακραία έκφραση απογοήτευσης, την αυτοκτονία.

Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας προειδοποιεί ότι η οικονομική κρίση και η ανασφάλεια που αυτή προκαλεί, μπορεί να οδηγήσει σε έξαρση του αριθμού των αυτοκτονιών. Τα τραγικά περιστατικά σαν τα παραπάνω θα αυξηθούν δραματικά, όπως και άλλες καταστροφικές συμπεριφορές. Υπολογίζεται πως μια αύξηση της ανεργίας κατά 4% συνεπάγεται αντίστοιχη άνοδο του αριθμού των αυτοκτονιών και των δολοφονιών κατά 6%, αλλά και της χρήσης αλκοόλ και ναρκωτικών ουσιών κατά 28%!

Η Ελλάδα, που ως χώρα στερείται οποιασδήποτε κοινωνικής πολιτικής και οποιασδήποτε σοβαρής δομής να αντιμετωπίσει τέτοιες καταστάσεις, ήδη έχει αρχίσει να βρίσκεται μπροστά σε μια έξαρση του φαινομένου. Το πρόβλημα είναι υπαρκτό, ακόμα και αν ίσως αυτή τη στιγμή να μην μπορούμε να δούμε το μέγεθος. Μπροστά στο νέο, λοιπόν, αυτό κοινωνικό φαινόμενο, είμαστε απροστάτευτοι; Έχουμε, εν τέλει, υπογράψει τη θανατική μας καταδίκη και αργοπεθαίνουμε από τις συνέπειες μιας κοινωνίας, που κι εμείς βάλαμε το χεράκι μας για να χτίσουμε;

Νομίζω πως έχουμε ακόμα επιλογές. Άλλωστε, η παραίτηση από τα προβλήματα -τα οποία, συχνά, φαίνονται άλυτα, ενώ δεν είναι- είναι ο υπ’ αριθμόν ένα παράγοντας που ενισχύει την κατάθλιψη. Ο καθημερινός αγώνας, η αντίσταση απέναντι σε αυτό το κλίμα μιζέριας που με μαεστρία ευαγγελίζουν οι τηλεοράσεις, η στροφή σε εναλλακτικούς τρόπους ζωής, αλλά κυρίως οι διαπροσωπικές σχέσεις, οι αυθεντικές στιγμές στη ζωή, και οι απλές ξεχασμένες «πολυτέλειες», μπορούν να μας βοηθήσουν.
Το άγχος και η κατάθλιψη, η πίεση, η μιζέρια, ίσως είναι τελικά ο μεγαλύτερος και ο πιο ύπουλος εχθρός μας. Μπροστά τους η τρόικα, το ΔΝΤ, δείχνει αγγελούδι. Ας μην τα υποτιμάμε.

Παράλληλες πραγματικότητες

Πολλοί από εσάς αγαπητοί μου αναγνώστες είστε φανατικοί τηλεθεατές της σειράς Lost, ή έστω ακόμα και αν δεν είστε, θα έχει τύχει να παρακολουθήσετε μερικά επεισόδια, ή τουλάχιστον θα έχετε καταλάβει ότι πρόκειται για μια πολύ δημοφιλής σειρά με εκατομμύρια τηλεθεατές σε ολόκληρο τον κόσμο.

Πριν από λίγες μέρες λοιπόν ξεκινούσε ο έκτος (αν δεν κάνω λάθος) κύκλος της σειράς. Οι αναλύσεις και οι θεωρίες για το τι πρόκειται να γίνει, αλλά και οι συζητήσεις για την επιστημονική εξήγηση του τρόπου εξέλιξης της σειράς έδιναν και έπαιρναν. Η αλήθεια είναι ότι πρόκειται για ένα καλογραμμένο σενάριο που μπλέκει λίγο από όλα πραγματικότητα, επιστημονική φαντασία, ανθρώπινες σχέσεις, εξωτικά τοπία, κατασκοπικά μυστήρια, τρόμο…όλο αυτό τέλος στηρίζεται σε ένα φόντο επιστημονικότητας κάτι που κάνει τη σειρά πολύ ενδιαφέρουσα.

Οι δημιουργοί της σειράς αρνούνται πεισματικά να αποκαλύψουν το τέλος ή έστω το τι συμβαίνει, όμως τονίζουν ότι το σενάριό τους έχει επιστημονικά αποδεκτή εξήγηση.  Η επικρατούσα λοιπόν άποψη των τηλεθεατών,  για τον τρόπο που εξελίσσεται η ιστορία στο Lost βασίζεται στην θεωρία της παράλληλης πραγματικότητας. Πρόκειται για μια επιστημονική άποψη που υποστηρίζει ότι ο κόσμος δεν αποτελείται από μια κοινά αντιληπτή πραγματικότητα αλλά εξελίσσεται σε άπειρες παράλληλες πραγματικότητες, ταυτόχρονα.

Η θεωρία εξηγείται με τη βοήθεια υψηλών μαθηματικών και κβαντικής φυσικής, γνώσεις που δυστυχώς δεν κατέχω για να μπορέσω να μελετήσω την ορθότητά της. Πέρα όμως από τη θεωρητική τεκμηρίωση,  για να επιβεβαιωθεί μια επιστημονική θεωρία χρειάζεται και ένα πείραμα που να αποδεικνύει την ορθότητα της θεωρίας.

Μην βιαστείτε να απαντήσετε ότι τέτοιο πείραμα δεν έχει γίνει ποτέ, θα κάνετε λάθος! Η παράλληλες πραγματικότητες αποδεικνύονται πειραματικά μέσα από την καθημερινότητά μας, και κυρίως χάρης τους μηχανισμούς που προσπαθούν και ενίοτε τα καταφέρνουν αν δημιουργήσουν παράλληλες πραγματικότητες στο μυαλό μας. Η τηλεόραση, ο κινηματογράφος, η διαφήμιση, η κατανάλωση, η πολιτική, η τεχνολογία, τα gadgets, το lifestyle, η μουσική βιομηχανία, τα εκδοτικά συγκροτήματα, τα μεσημεριανάδικα … και πόσα άλλα που διασπάνε κάθε μέρα την προσοχή, το μυαλό και τον κόσμο μας σε χιλιάδες κομματάκια, σε εκατομμύρια εναλλακτικές πραγματικότητες. Η βιομηχανία του περιττού, έχει κατανοήσει εδώ και καιρό το πόσο εύκολα μπορεί να κατασκευάσει πλαστούς κόσμους, και ψεύτικες ανάγκες, και να μας κάνει να τα έχουμε χαμένα… μόνο που εδώ δεν πρόκειται για τηλεοπτική σειρά αλλά για πραγματικούς ανθρώπους.

Η πραγματική ζωή δεν βρίσκεται εκεί. Όσο και αν ως άνθρωποι αντιλαμβανόμαστε διαφορετικά την πραγματικότητα, αυτή δεν παύει να είναι μια και ενιαία για όλους μας. Τα προβλήματα και οι προκλήσεις δεν ανήκουν σε έναν άλλο κόσμο αλλά εδώ, τώρα, σε αυτή την πραγματικότητα

Ich bin ein Berliner

Η φράση ανήκει στον Τζον Κέννεντι  που στην ομιλία του στην Δυτική Γερμανία στις  26 Ιουνίου του 1963, δήλωνε στα γερμανικά ότι είναι ένας Βερολινέζος. Έπρεπε να περάσουν αρκετά χρόνια όμως μέχρι οι ίδιοι οι Βερολινέζοι να νιώσουν σαν στο σπίτι τους και αυτό έγινε με την πτώση του τείχους το βράδυ της 9ης Νοεμβρίου του 1989, όταν ο κόσμος κατάφερε να ενώσει μια διχασμένη πόλη.

Κανένας δεν θα αμφισβητήσει ότι πρόκειται για ένα από τα σημαντικότερα γεγονότα του αιώνας μας. Θα μπορούσε να πει κάποιος πώς τα κατάλοιπα του πρώτου, του δεύτερου παγκοσμίου πολέμου και του ψυχρού πολέμου έπεσαν μαζί του. Ο πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ζοζέ Μανουέλ Μπαρόζο με αφορμή την επέτειο από τα είκοσι χρόνια δήλωσε «Η πτώση του τείχους του Βερολίνου αντιπροσωπεύει όχι μόνο την κατάρρευση του ολοκληρωτισμού στην Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη, αλλά είναι και ένα εντυπωσιακό σύμβολο της επανένωσης της Γερμανίας και ολόκληρης της Ευρώπης».

Ας αφήσουμε όμως τις δηλώσεις, τα ιστορικά γεγονότα και τις αναλύσεις, για άλλους ποιο ειδικούς. Είκοσι χρόνια μετά έχοντας την απόσταση του χρόνου, μπορούμε  και πρέπει να δούμε τα πράγματα διαφορετικά. Σήμερα ξέρουμε  πως η πτώση του τείχους του Βερολίνου την νύχτα της 9ης Νοεμβρίου 1989 οφείλεται σε μια γκάφα!

Η απόφαση του Κομμουνιστικού Κόμματος της Ανατολικής Γερμανίας για ελεύθερη διακίνηση των πολιτών σε χώρες της Δύσης επρόκειτο να εφαρμοστεί σταδιακά και υπό όρους από την 10η Νοεμβρίου. Η ασυνεννοησία όμως ανάμεσα στα στελέχη της ηγεσίας  του Λαϊκού Κόμματος της Αν. Γερμανίας και μια άστοχη δήλωση του αρμόδιου για την ενημέρωση του Τύπου Γκύντερ Σαμπόφσκι οδήγησε εμμέσως χιλιάδες ανατολικογερμανούς να τρέξουν στα σύνορα με το δυτικό Βερολίνο την νύχτα της 9ης για να εκμεταλλευτούν το συντομότερο την απόφαση περί ελεύθερης διακίνησης. Τα υπόλοιπα είναι γνωστά.

Πολλοί ηγέτες, σχηματισμοί, πρόσωπα, προσπάθησαν να διεκδικήσουν την πατρότητα αυτής της αυθόρμητης έκρηξης του κόσμου. Να ξεκαθαρίσουμε όμως τα πράγματα. Όλοι αυτοί οι ηγέτες ήταν οι ίδιοι που χώρισαν τον κόσμο, που τον κρατούσαν όμηρο κάτω από το ψυχροπολεμικό κλίμα της εποχής, που αδυνατούσαν να βρουν λύσεις στα προβλήματα, που αρνιόντουσαν να ενώσουν τις δύο Γερμανίες προκείμενου να εξυπηρετούνται τα γεωπολιτικά συμφέροντά τους.
Οι απλοί πολίτες ήταν αυτοί που απέδειξαν ότι παρά τις διαφορές που είχαν οι δύο «κόσμοι» του Βερολίνου – που δεν ήταν ούτε λίγες ούτε ασήμαντες -  κατάφεραν να ενωθούν ακριβώς πάνω στα σύνορα και στα τείχη που δημιούργησαν οι ηγέτες τους.

Ας κρατήσουμε μόνο αυτό. Σήμερα συνεχίζουν να υπάρχουν τείχη σε ολόκληρο τον κόσμο. Τα πιο γνωστά στην Κύπρο και την Παλαιστίνη, και αυτά τα τείχη μπορούν να πέσουν όσες διαφορές και διαφωνίες και αν υπάρχουν, αρκεί οι πολιτικοί, οι διαμεσολαβητές και όλοι οι ειδικοί να αφήσουν τους απλούς ανθρώπους  να βρουν τις λύσεις.

Karoshi: ο καπιταλισμός βλάπτει σοβαρά την υγεία.

Μέσα στις συνέπειες της οικονομικής κρίσης -  που στην ουσία συμβαίνει εδώ και πολύ καιρό – τα Ιαπωνικά νοσοκομεία  αναφέρουν ότι καταγραφήκαν θάνατοι που συνδέονται με το Karoshi.  Στην γλώσσα των Γιαπωνέζων  τις περισσότερες φορές οι λέξεις αποκτούν νόημα μόνο μέσα από τα συμφραζόμενα. Αυτόνομες μπορεί να μην σημαίνουν τίποτα ή κάτι τελείως διαφορετικό και πολλές φορές η ακριβής μετάφρασή τους είναι αδύνατη. H λέξη Karoshi μπορεί να αποδοθεί ως  «θάνατος από υπερβολική εργασία», δηλαδή αυτό που λέμε στην Ελλάδα, «η πολύ δουλειά τρώει τον Αφέντη».

Η λέξη χρησιμοποιήθηκε από Ιάπωνες επιστήμονες για να περιγράψουν ξαφνικούς θανάτους χωρίς εμφανή αιτία και το 1982 έγινε επισήμως ασθένεια.  Ο πρώτος καταγεγραμμένος θάνατος στην Ιαπωνία σημειώθηκε το 1969. Πρόκειται για έναν κατά τα άλλα υγιές είκοσι εννιάχρονο δημοσιογράφο που εργαζόταν σε μεγάλη Ιαπωνική εφημερίδα, και πέθανε ξαφνικά από κάτι που έμοιαζε με εγκεφαλικό! Δυστυχώς δεν θα μπορούσα να αποφύγω τους άσχημους συνειρμούς, αλλά συνεχίζω να είμαι αισιόδοξος!

Σήμερα βέβαια οι περισσότερες σύγχρονες κοινωνίες έχουν εντάξει στην γλώσσα τους λέξεις που περιγράφουν τέτοιου είδους θανάτους. Στα αγγλικά υιοθετήθηκε ο όρος burn out που θα μπορούσε να αποδοθεί επιτυχώς στα Ελληνικά ως «κάψιμο». Μια έκφραση που εμείς την χρησιμοποιούμε μεταφορικά  για να περιγράψουμε την κατάσταση κάποιου ανθρώπου που μένει επικίνδυνα  προσκολλημένος σε συγκεκριμένες πράξεις. Σημείωση, ο θάνατος δεν προέρχεται λόγω φυσικής εξάντλησης, αλλά από την αδυναμία να ελέγξουμε το ρυθμό, την ένταση, την διάρκεια και τον τρόπο εργασίας, κάτι που από ότι φαίνεται μπορεί να πυροδοτήσει περίεργες συνέπειες στο σώμα μας.

Ο καπιταλισμός μας υποσχέθηκε αφθονία αγαθών, ευημερία, οικονομική άνεση και καλύτερες συνθήκες ζωής. Η ελεύθερη αγορά και ο ανταγωνισμός θα έφερναν προϊόντα που θα ανέβαζαν το βιοτικό επίπεδο και την ποιότητα ζωής. Οι  ιατρικές  καινοτομίες των μεγάλων φαρμακοβιομηχανιών θα παρετείναν  το προσδόκιμο  ζωής. Και όμως σήμερα όλα αυτά μοιάζουν περισσότερο με ευχές παρά με πραγματικότητα.

Στον ανεπτυγμένο κόσμο πεθαίνεις από ασθένειες που συνδέονται τον τρόπο ζωής, καρκίνος, εγκεφαλικό, καρδιοπάθειες και AIDS, οφείλονται κατά κύριο λόγο σε επιλογές. Στον υπόλοιπο κόσμο συνεχίζεις να  πεθαίνεις από πιο απλά πράγματα όπως την πείνα ή το μολυσμένο νερό, και αυτά είναι συνέπειες του τρόπου ζωής των ανεπτυγμένων κρατών!

Δεν είμαι σίγουρος για το τσιγάρο αλλά από ότι φαίνεται ο καπιταλισμός βλάπτει την υγεία μας και την υγεία των άλλων.

Τα νεύρα μου τα χάπια μου και ένα ταξί να φύγω…

Υπάρχει μια σχολή σκέψης σύμφωνα με την οποία οι αποφάσεις δεν πρέπει να λαμβάνονται κάτω από πίεση, πρέπει να στεκόμαστε καρτερικοί απέναντι στα προβλήματα και οι λύσεις να προκύπτουν έπειτα από μια εσωτερική διαλεκτική και όχι εν θερμό. Με αυτό τον τρόπο μπορούμε να διασφαλίσουμε ότι έχουμε λάβει όλες τις παραμέτρους υπόψη μας, έχουμε ζυγίσει όλες τις πιθανότητες και έχουμε αξιολογήσει όλες τις πιθανές λύσεις. Σίγουρα ακούγεται ως ένας πολύ καλός τρόπος σκέψης που θα έλυνε πολλά προβλήματα …. αν μπορούσαμε να τον εφαρμόσουμε.

Στην καθημερινή ζωή τα πράγματα είναι διαφορετικά. Είμαστε αναγκασμένοι να λειτουργούμε κάτω από μία συνεχή πίεση, όχι απαραίτητα μεγάλη. Βιώνουμε ένα διαρκές άγχος, όχι απαραίτητα μεταφυσικό. Αντιμετωπίζουμε πολλά μικρά προβλήματα παρά μεγάλα διλλήματα. Συνηθισμένοι άνθρωποι κάτω από μόνιμη πίεση, με αποτέλεσμα αυτή η πίεση να επηρεάζει και τις αποφάσεις μας. Η συγκεκριμένη στάση ζωής σίγουρα μπορεί να προκαλέσεις δύσκολες καταστάσεις σε ένα απλό άνθρωπο, πόσο μάλλον σε μια ομάδα ανθρώπων, ένα κοινωνικό σύνολο ή ολόκληρο τον κόσμο.

Αν παρατηρήσουμε τις οικονομικές και πολιτικές εξελίξεις τόσο σε εθνικό όσο και σε παγκόσμιο επίπεδο θα δούμε ότι είμαστε έρμαια μιας κακής ψυχολογίας. Το νέο οικονομικό κραχ στις ΗΠΑ είναι αποτέλεσμα – μαζί με άλλους παράγοντες – μιας κακής ψυχολογίας, οι αγορές βρίσκονται σε ύφεση μόνο και μόνο με την ιδέα ότι τα πράγματα δεν πάνε καλά. Οι τράπεζες καταρρέουν επειδή  φοβούνται την κατάρρευση! Αντίστοιχα στη χώρα μας παρατηρώντας τις πολικές εξελίξεις δεν θα ήταν λάθος να συμπεράνουμε ότι η αποδιοργάνωση και η αναμενόμενη πτώση της κυβέρνησης Καραμανλή είναι αποτέλεσμα της διαρκούς κακής εντύπωσης από τα συνεχόμενα σκάνδαλα και τα συνεχόμενα λάθη.

Τόσο σε παγκόσμιο επίπεδο όσο και σε εθνικό, ενώ μπορέσαμε  να αντιμετωπίσουμε την άνοδο του πετρελαίου, ή τα σκάνδαλά του Ζαχόπουλου και της Siemens αντίστοιχα, φαίνεται όμως  να είμαστε ανήμποροι να αντιμετωπίσουμε προβλήματα εντυπώσεων, πολιτικής ψυχολογίας και ψυχολογίας των μαζών.

Για να το δούμε όμως πιο απλά. Πώς θα μπορούσαμε να είμαστε πιο αισιόδοξοι για τον κόσμο και να αντιμετωπίζουμε τα προβλήματα, όταν δε φαίνεται να μπορούμε να βρούμε απαντήσεις. Πρόκειται για βασικό σύμπτωμα της κατάθλιψης (depression) ή της ύφεσης (depression); Οι Αμερικανοί χρησιμοποιούν τον ίδια λέξη για τις δύο έννοιες και μάλλον δεν είναι τυχαίο.