Αρχείο

Archive for the ‘πολιτισμός’ Category

Τι δεν θέλω να γίνω όταν μεγαλώσω….

29/07/2010 Σχολιάστε

Θα προσπαθήσω να μεταφέρω μια σύντομη συνομιλία μου με ένα παιδί 14 χρονών  με αφορμή της πανελλήνιες εξετάσεις

Μου αρέσει να πηγαίνω βόλτες με τους φίλους μου. Παίρνουμε τα ποδήλατα και γυρνάμε σε όλη την πόλη και καμία φορά πηγαίνουμε και έξω από την πόλη αλλά οι γονείς μας φωνάζουν. Μας αρέσει να παίζουμε ποδόσφαιρο και μαζευόμαστε τα Σάββατα, όταν δεν έχουμε μαθήματα, στο γήπεδο και παίζουμε διπλό.

Πηγαίνω στην πρώτη λυκείου. Εντάξει, δεν είμαι και ο καλύτερος μαθητής, όχι γιατί είναι δύσκολά, αλλά να σου πω την αλήθεια βαριέμαι να παρακολουθήσω τα μαθήματα, δεν έχουν και πάρα πολύ ενδιαφέρον. Άμα θέλω να μάθω κάτι που μου αρέσει, συνήθως ψάχνω στο Internet, από εκεί βρίσκω και video και φωτογραφίες… Έτσι έμαθα να παίζω κιθάρα, είναι ένας τύπος στο Youtube, φοβερός….στο σχολείο; Ναι έχουμε υπολογιστές, αλλά τους χρησιμοποιούμε για να κάνουμε αρχαία… χα χα χα…, εννοώ ότι αυτά που κάνουμε είναι πολύ παλιά, δεν έχουν σχέση με το τι γίνεται.


Οι γονείς μου, οι συγγενείς, οι καθηγητές, οι φίλοι μου, όλοι λένε ότι οι επόμενες χρονιές είναι πολύ κρίσιμες. Πρέπει να πέσει πολύ διάβασμα, ειδικά στα μαθήματα της κατεύθυνσης, θα πηγαίνω και φροντιστήρια. Ο αδερφός μου που έδωσε φέτος πανελλήνιες, τεχνολογική κατεύθυνση, έτρεχε συνέχεια, από το σχολείο στο φροντιστήριο και πάλι πίσω για διάβασμα. Βέβαια έκανε και κοπάνες για καφέ γιατί όλο διάβασμα, διάβασμα δεν θα την πάλευε. Περιμένουμε τα αποτελέσματα.

Ο πατέρας μου του λέει να πάει για καθηγητής, σίγουρη δουλεία, και σχετικά καλά λεφτά και διακοπές, ο αδερφός μου δεν πολύ θέλει και έχουν αρχίσει οι τσακωμοί. Αυτός ασχολείται πολύ με τους υπολογιστές, δεν ξέρω, μπορεί να θέλει να φτιάχνει υπολογιστές ή προγράμματα και παιχνίδια ή κάτι τέτοιο.

Εγώ τι θέλω να γίνω; Ακόμα δεν ξέρω αλλά πρέπει να αποφασίσω, τουλάχιστον την κατεύθυνση, για να ξεκινήσω και τα φροντιστήρια σιγά – σιγά. Η μάνα μου λέει πως αν δεν κάνω καλή προετοιμασία δεν πρόκειται να περάσω πουθενά…. Εμένα πάντως μου αρέσει και η ιστορία και τα φιλολογικά και η φυσική. Στα μαθηματικά λίγο κολλάω αλλά είναι και δύσκολα, ο υψηλότερος βαθμός στην τάξη ήταν 16, για να καταλάβεις.

Τι θα ήθελα να κάνω; διάφορα, δεν με νοιάζει πολύ, αρκεί να μου αρέσει και να έχει και καλά λεφτά. Δεν μιλάω να βγάζω πάρα πολλά, αλλά να μην πεινάω κιόλας. Δεν ξέρω, δημοσιογράφος για τα αθλητικά, θα με πάρετε στην εφημερίδα, να γράφω; Μου αρέσει και το internet, και η μουσική, η μπάλα, η φυσική, θα ήθελα να γίνω και καθηγητής, αλλά όχι στα φιλολογικά… ουουου πάρα πολλά…

Καλύτερα να σου πω τι δεν θέλω να γίνω όταν μεγαλώσω….

δεν θα ήθελα να είμαι γιατρός ή πολιτικός ή δικηγόρος ή να δουλεύω στην  τράπεζα, ή να είμαι στο δημόσιο, ούτε να είμαι παπάς… ξέρεις με τα φακελάκια, τις μίζες, τη Siemens την κρίση… όλοι τους βρίζουν και τους κοροϊδεύουν, γιατί τα έχουν κάνει να μην πω…

Advertisements

Τα καλοκαίρια του πολιτισμού

29/07/2010 Σχολιάστε

Σε  περιόδους οικονομικής κρίσης, οποιαδήποτε κουβέντα για τον πολιτισμό φαντάζει εκτός τόπου και χρόνου. Κι όμως, στη σημερινή εποχή της πολυεπίπεδης κρίσης, ο πολιτισμός θα μπορούσε να μας βοηθήσει.

Ευτυχώς, το καλοκαίρι, κάτι φαίνεται να ανθίζει στα πολιτιστικά. Παρότι φέτος τα πράγματα είναι δύσκολα (από οικονομικής πλευράς), λίγο με τις προσπάθειες κάποιων ανθρώπων, λίγο χάρις στους κατά τόπους μικρούς συλλόγους και ομάδες, λίγο οι δήμοι, λίγο οι εταιρείες διοργάνωσης εκδηλώσεων, λίγο κάποιοι ιδιώτες, έχουμε αρκετά πράγματα να παρακολουθήσουμε, στην περιοχή μας και σε άλλα μικρά μέρη, και -πολύ περισσότερο- στα μεγαλύτερα αστικά κέντρα.

Θα μου επιτρέψετε να κάνω μια μικρή αναφορά σε κάποιες εκδηλώσεις, που, εγώ τουλάχιστον, θα προσπαθήσω να παρακολουθήσω. Ξεκινάω από τα τοπικά.

Έκθεση ζωγραφικής μεγάλων Ελλήνων ζωγράφων (2-3-4 Ιουλίου, Αντίρριο),

30ό Συμπόσιο Ποίησης του Πανεπιστημίου Πατρών (1-2-3-4 Ιουλίου, Πάτρα),

Ήχοι του Δάσους (23-24-25 Ιουλίου, οροπέδιο της Αγίας Τριάδας Καλοσκοπής, Φωκίδα)

8ο Διεθνές Φεστιβάλ Χορού της Αθήνας (1 – 18 Ιουλίου, Αθήνα)

16ο Διεθνές Φεστιβάλ Χορού Καλαμάτας (22 Ιουλίου 2010, Καλαμάτα)

Φεστιβάλ Επιδαύρου (Ιούλιος – Αύγουστος, Επίδαυρος – Αθήνα)

Διεθνές Φεστιβάλ Πάτρας (Ιούλιος – Σεπτέμβριος, Πάτρα)
Γιορτές Ανοιχτού Θεάτρου 2010
(Ιούλιος, Θεσσαλονίκη)

Φυσικά, αυτά είναι ένα ελάχιστο δείγμα από τις εκδηλώσεις και τα φεστιβάλ του καλοκαιριού. Υπάρχουν πολλά ακόμα αξιόλογα πράγματα, για όλα τα γούστα, που αξίζει κανείς να παρακολουθήσει.

Σε αντίδραση με τα όσα λένε πολλοί απαισιόδοξοι -το παραδέχομαι ότι αρκετές φορές εγώ είμαι αυτός που γκρινιάζω– το αισιόδοξο είναι ότι, παρά τα οικονομικά προβλήματα, με τον έναν ή τον άλλον τρόπο, εκδηλώσεις γίνονται.

Πρέπει, όμως, να στηρίξουμε κι εμείς, τουλάχιστον με την παρουσία μας, τους καλλιτέχνες και τα φεστιβάλ. Το θέμα δεν είναι μόνο οικονομικό, αλλά κυρίως παιδείας και κουλτούρας. Δυστυχώς, τα τελευταία χρόνια, όλο και περισσότερο αδιαφορούμε για τον πολιτισμό μας, αναλωνόμαστε μόνο στο να υπερηφανευόμαστε για τα περασμένα μεγαλεία μας, θάβοντας συστηματικά κάθε μορφή τέχνης που παράγεται στον τόπο μας.

Έχουμε δει Ελληνικά κινηματογραφικά έργα να βραβεύονται στο εξωτερικό και να έχουν απορριφθεί στη χώρα μας, έχουμε δει συγγραφείς να μεγαλουργούν στο εξωτερικό, ζωγράφους, τραγουδιστές, χορευτές, διαθέτουμε ταλαντούχους ανθρώπους! Αυτό είναι αποδεδειγμένο.

Όσο, όμως, ζούμε στην τηλεοπτική πραγματικότητα που αρέσκεται στο ευτελές και στο εύπεπτο, απαξιώνουμε όλα τα υπόλοιπα. Και, δυστυχώς, ο πολιτισμός και η τέχνη κινδυνεύουν πολύ περισσότερο από την απαξίωση και την αδιαφορία. Αυτά είναι το συστηματικό εργαλείο για τον στραγγαλισμό κάθε καλλιτεχνήματος.

Τα καλοκαίρια του πολιτισμού

Σε  περιόδους οικονομικής κρίσης, οποιαδήποτε κουβέντα για τον πολιτισμό φαντάζει εκτός τόπου και χρόνου. Κι όμως, στη σημερινή εποχή της πολυεπίπεδης κρίσης, ο πολιτισμός θα μπορούσε να μας βοηθήσει.

Ευτυχώς, το καλοκαίρι, κάτι φαίνεται να ανθίζει στα πολιτιστικά. Παρότι φέτος τα πράγματα είναι δύσκολα (από οικονομικής πλευράς), λίγο με τις προσπάθειες κάποιων ανθρώπων, λίγο χάρις στους κατά τόπους μικρούς συλλόγους και ομάδες, λίγο οι δήμοι, λίγο οι εταιρείες διοργάνωσης εκδηλώσεων, λίγο κάποιοι ιδιώτες, έχουμε αρκετά πράγματα να παρακολουθήσουμε, στην περιοχή μας και σε άλλα μικρά μέρη, και -πολύ περισσότερο- στα μεγαλύτερα αστικά κέντρα.

Θα μου επιτρέψετε να κάνω μια μικρή αναφορά σε κάποιες εκδηλώσεις, που, εγώ τουλάχιστον, θα προσπαθήσω να παρακολουθήσω. Ξεκινάω από τα τοπικά. Έκθεση ζωγραφικής μεγάλων Ελλήνων ζωγράφων (2-3-4 Ιουλίου, Αντίρριο),

30ό Συμπόσιο Ποίησης του Πανεπιστημίου Πατρών (1-2-3-4 Ιουλίου, Πάτρα),

Ήχοι του Δάσους (23-24-25 Ιουλίου, οροπέδιο της Αγίας Τριάδας Καλοσκοπής, Φωκίδα)

8ο Διεθνές Φεστιβάλ Χορού της Αθήνας (1 – 18 Ιουλίου, Αθήνα)

16ο Διεθνές Φεστιβάλ Χορού Καλαμάτας (22 Ιουλίου 2010, Καλαμάτα)

Φεστιβάλ Επιδαύρου (Ιούλιος – Αύγουστος, Επίδαυρος – Αθήνα)

Διεθνές Φεστιβάλ Πάτρας (Ιούλιος – Σεπτέμβριος, Πάτρα)
Γιορτές Ανοιχτού Θεάτρου 2010
(Ιούλιος, Θεσσαλονίκη)

Φυσικά, αυτά είναι ένα ελάχιστο δείγμα από τις εκδηλώσεις και τα φεστιβάλ του καλοκαιριού. Υπάρχουν πολλά ακόμα αξιόλογα πράγματα, για όλα τα γούστα, που αξίζει κανείς να παρακολουθήσει.

Σε αντίδραση με τα όσα λένε πολλοί απαισιόδοξοι -το παραδέχομαι ότι αρκετές φορές εγώ είμαι αυτός που γκρινιάζω– το αισιόδοξο είναι ότι, παρά τα οικονομικά προβλήματα, με τον έναν ή τον άλλον τρόπο, εκδηλώσεις γίνονται.

Πρέπει, όμως, να στηρίξουμε κι εμείς, τουλάχιστον με την παρουσία μας, τους καλλιτέχνες και τα φεστιβάλ. Το θέμα δεν είναι μόνο οικονομικό, αλλά κυρίως παιδείας και κουλτούρας. Δυστυχώς, τα τελευταία χρόνια, όλο και περισσότερο αδιαφορούμε για τον πολιτισμό μας, αναλωνόμαστε μόνο στο να υπερηφανευόμαστε για τα περασμένα μεγαλεία μας, θάβοντας συστηματικά κάθε μορφή τέχνης που παράγεται στον τόπο μας.

Έχουμε δει Ελληνικά κινηματογραφικά έργα να βραβεύονται στο εξωτερικό και να έχουν απορριφθεί στη χώρα μας, έχουμε δει συγγραφείς να μεγαλουργούν στο εξωτερικό, ζωγράφους, τραγουδιστές, χορευτές, διαθέτουμε ταλαντούχους ανθρώπους! Αυτό είναι αποδεδειγμένο.

Όσο, όμως, ζούμε στην τηλεοπτική πραγματικότητα που αρέσκεται στο ευτελές και στο εύπεπτο, απαξιώνουμε όλα τα υπόλοιπα. Και, δυστυχώς, ο πολιτισμός και η τέχνη κινδυνεύουν πολύ περισσότερο από την απαξίωση και την αδιαφορία. Αυτά είναι το συστηματικό εργαλείο για τον στραγγαλισμό κάθε καλλιτεχνήματος.

Χάρτινο το φεγγαράκι

25/06/2010 Σχολιάστε

Πρέπει να εξομολογηθώ ότι, στις 15 Ιουνίου 1994, η είδηση για το θάνατο του Μάνου Χατζιδάκι δεν με άγγιξε ιδιαίτερα. Βέβαια, η ηλικία μου τότε επέβαλε άλλα μουσικά ακούσματα, κυρίως ξένα ροκ κομμάτια, που χαρακτήριζαν περισσότερο την δική μου γενιά. Για μένα ο Χατζιδάκις εκείνη την εποχή ήταν άλλο ένα όνομα της «κλασικής» μουσικής, που σίγουρα ελάχιστα κομμάτια του μπορούσα να αναγνωρίσω, και σε καμία περίπτωση δεν θα μπορούσα να κατανοήσω το μεγαλείο του.

Τα αμέσως επόμενα χρόνια, όμως, άκουσα, έμαθα, συνειδητοποίησα, και σιγά – σιγά εκτίμησα αφάνταστα τον μουσικό Μάνο Χατζιδάκι, για την μουσική του ευφυΐα, για τις εμπνευσμένες του συνθέσεις, την μοναδική του ευαισθησία, τις αψεγάδιαστες ενορχηστρώσεις του, την αγάπη του για την ελληνική μουσική και την εκπληκτική  του ικανότητα να συνδέσει λόγιες φόρμες με την ελληνική μουσική παράδοση.

Είναι μεγάλη η απώλεια του μουσικού Χατζιδάκι, αλλά νομίζω ακόμη μεγαλύτερη είναι η έλλειψη του ενεργού πολίτη Χατζιδάκι. Λυπάμαι αφάνταστα που δεν τον ανακάλυψα πραγματικά όσο ζούσε. Θα μπορούσα να τον έχω παρακολουθήσει από κοντά, να έχω εισπράξει λίγη από την αύρα του. Μαζί με άλλους δημιουργούς της γενιάς του, μεταξύ των οποίων ο Νίκος Γκάτσος, οι ποιητές Γιώργος Σεφέρης, Οδυσσέας Ελύτης, Άγγελος Σικελιανός, και ο ζωγράφος Γιάννης Τσαρούχης, αποτέλεσαν πρεσβευτές του πολιτισμού μας σε ολόκληρο τον κόσμο. Δημιουργοί, εμπνευστές, άνθρωποι της τέχνης του λόγου, αλλά και των πράξεων…

Ευτυχώς, ο Μάνος άφησε τις μουσικές του, και το δημοσιευμένο και ανέκδοτο έργο του είναι αρκετό για να μας τροφοδοτεί με σκέψεις και όνειρα, να μας εμπνέει, κυρίως όμως να υπενθυμίζει ότι είναι χρέος μας να αντιστεκόμαστε στο άσχημο, στο μέτριο, στο φθηνό, και να ψάχνουμε πάντοτε το καινούριο, το διαφορετικό. Ας θυμηθούμε μερικά από τα λόγια του:

«Νιώθω  Έλληνας, αν αυτό σημαίνει Ευρωπαίος. Και Ευρωπαίος, αν αυτό συμπεριλαμβάνει την Ελληνικότητα μου». «Δεν μ’ αρέσει να παριστάνω τον πολύ Έλληνα. Θέλω να είμαι όσο είμαι. Καιρός είναι η έννοια Έλληνας να δώσει τη θέση της στην έννοια άνθρωπος. Και τότες πιστεύω πως θα συνδεθούμε με μια πιο βαθιά παράδοση, που, κατά σύμπτωση, είναι κι αυτή γνησίως ελληνική». «Δεν νομίζω ότι κινδυνεύουμε ως Έλληνες, αλλά ως Eλληνολάτρεις».

«Περιφρονώ αυτούς που δεν στοχεύουν στην αναθεώρηση και στην πνευματική νεότητα, τους εύκολα «επώνυμους» πολιτικούς και καλλιτέχνες, τους εφησυχασμένους συνομήλικους, την σκοτεινή και ύποπτη δημοσιογραφία, καθώς και την κάθε λογής χυδαιότητα».

«Δεν είναι το τραγούδι μου απλοϊκό κι ευχάριστο σαν το τενεκεδένιο σήμα μιας πολιτικής παράταξης ή ενός αθλητικού συλλόγου. Δεν κολακεύει τις συνήθειές σας, ούτε και διασκεδάζει την αμηχανία σας, την οικογενειακή σας πλήξη ή την ερωτική σας ανεπάρκεια. Δεν είναι το τραγούδι μου μονόφωνη αρτηρία, ούτε μια πολυφωνική και λαϊκή υστερία. Είναι μια μυστική πηγή, μια στάση πρέπουσα και ηθική απέναντι στα ψεύδη του καιρού μας, ένα παιχνίδι ευφάνταστο μ’ απρόβλεπτους κανόνες, μια μελωδία απρόσμενη που γίνεται δική σας, δεμένη αδιάσπαστα με άφθαρτες λέξεις ποιητικές και ξαναγεννημένες…».

Glamouries

25/06/2010 Σχολιάστε

«Θα έπρεπε να ευχαριστήσουμε την Ελλάδα. Είναι η Δύση που χρωστάει στην Ελλάδα. Η φιλοσοφία, η δημοκρατία, η τραγωδία… Πάντα ξεχνάμε τη σχέση ανάμεσα στην τραγωδία και τη δημοκρατία. Χωρίς Σοφοκλή, δεν θα υπήρχε Περικλής. Χωρίς τον Περικλή, δεν θα υπήρχε Σοφοκλής. Ο τεχνολογικός κόσμος στον οποίο ζούμε τα χρωστά όλα στην Ελλάδα. Ποιος ανακάλυψε τη λογική; Ο Αριστοτέλης… Όλος ο κόσμος χρωστάει χρήματα σήμερα στην Ελλάδα. Θα μπορούσε να ζητήσει από το σημερινό κόσμο μας χιλιάδες εκατομμύρια για τα δικαιώματα του συγγραφέα και θα ήταν λογικό να της τα δώσουμε».


Τον παραπάνω συλλογισμό ανέπτυξε ο γνωστός σκηνοθέτης Ζαν-Λικ Γκοντάρ σε συνέντευξή του σε γαλλικό περιοδικό, με αφορμή την προβολή της ταινίας του «Film Socialisme», στο 63ο κινηματογραφικό φεστιβάλ των Καννών. Ο ίδιος αρνήθηκε να έρθει στις Κάννες, και έστειλε ένα σημείωμα στον διευθυντή του φεστιβάλ, λέγοντας πως «ύστερα από τα προβλήματα του τύπου όπως το ελληνικό, δεν μπορούσα να είμαι μαζί σας στις Κάννες».

Με πολύ καμάρι αναφέρθηκαν κάποιες ελληνικές εφημερίδες στη “φιλελληνική” στάση του Γάλλου σκηνοθέτη. Όμως, καμία εφημερίδα δεν ανέφερε την άρνηση που εισέπραξε ο ίδιος σκηνοθέτης από το Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο, όταν θέλησε να γυρίσει στον αρχαιολογικό χώρο της Ακρόπολης μερικές σκηνές για το ίδιο φιλμ! Ως επίσημη δικαιολογία προτάθηκε η απουσία σεναρίου!

Αλήθεια; Σε ποιο σενάριο στηρίχθηκε η φωτογράφιση της καλλιπύγου αοιδού Τζένιφερ Λόπεζ στον Παρθενώνα το 2008, όπου χρησιμοποίησε τα μάρμαρα ως ντεκόρ για τη διαφήμιση της κολεξιόν της; Και με ποια κριτήρια κρίθηκε το σενάριο της κ. κ. Νίας Βαρντάλος αντάξιο του Ιερού Βράχου;

Υποψιάζομαι, δυστυχώς, πως το κριτήριο είναι το λεγόμενο glamour, το life style, αυτός ο αφελής τρόπος να αντιμετωπίζεις τον πολιτισμό, τους ανθρώπους, ακόμα και την ίδια τη ζωή. Αυτή η νοοτροπία έχει ποτίσει την σκέψη μας. Σήμερα ζούμε σε μια επίπλαστη πραγματικότητα, σε έναν ψεύτικο κόσμο, που εμείς οι ίδιοι δημιουργήσαμε. Κόκκινα χαλιά στις Κάννες, αστραφτερές τουαλέτες, γρήγορα αυτοκίνητα, ωραίες γυναίκες, σικάτα εστιατόρια, κοσμήματα, πούρα, κότερα, secret parties, περιοδικά, εφημερίδες, φλας, θαμπώνουν τα μάτια και το μυαλό μας, και αναπαράγονται μανιωδώς με κάθε τρόπο, με κάθε μέσο και σε κάθε περίσταση…

Γι’ αυτό το λόγο και είναι σημαντική η στάση του Ζαν-Λικ Γκοντάρ, όχι επειδή χαϊδεύει τα αυτιά των Ελλήνων, αλλά επειδή δείχνει ποια πρέπει να είναι η αντίδραση των ανθρώπων που ασχολούνται με τον πολιτισμό απέναντι στη βιομηχανία του περιττού.

Και μην νομίσετε ότι δεν δέχομαι τα φεστιβάλ και τα βραβεία. Τα δέχομαι. Όχι, όμως, όταν πλασάρουν προϊόντα, μόδες και μαρκετινίστικες τσαχπινιές, αλλά όταν προβάλλουν ανθρώπους και δράσεις πολιτισμού.

Οι παραπάνω σκέψεις έγιναν με αφορμή τα Κρατικά Λογοτεχνικά Βραβεία 2009 και τη Διεθνή Ημέρα Μουσείων (18 Μαΐου).

Δύσκολοι καιροί για ποίηση

24/03/2010 Σχολιάστε

Την προηγούμενη εβδομάδα, με αφορμή το Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης, γράφαμε για το θολό πολιτιστικό τοπίο στην Ελλάδα. Συνεχίζω τη σκέψη μου με νέα αφορμή την παγκόσμια ημέρα ποίησης, την ερχόμενη Κυριακή 21 Μαρτίου.

Στον σημερινό τρόπο ζωής, έτσι όπως τον κάναμε και μας τον κάνανε, η ποίηση είναι είδος εν ανεπαρκεία, εξοστρακισμένη και περιθωριοποιημένη. Κατάλληλη μόνο για πολύ ειδικές περιστάσεις, για τους λίγους «εκλεκτούς» που μπορούν να την καταλάβουν, κρυμμένη στα πίσω σκονισμένα ράφια της βιβλιοθήκης μας, καταδικασμένη να την ανακαλύπτουμε ξανά και ξανά σε σχολικές εορτές, σε επετείους γεννήσεων και θανάτων, μακριά από την καθημερινή πραγματικότητα. Πολλές φορές, μας ακούγεται ως ένα μπερδεμένο συναισθηματικό συνονθύλευμα λέξεων, λόγια του αέρα, ή και γενικότητα, χωρίς να είναι εμφανής η λειτουργία της και η σημασία της στην καθημερινή μας ζωή.

Η ποίηση, όμως, δεν παύει να είναι μια σημαντικότατη μορφή έκφρασης, αλλά και αντίληψης του κόσμου. Δεν αναφέρεται στην ουτοπία, αλλά στην πραγματικότητα, και δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι ο σημαντικότερος ρόλος της είναι ακριβώς αυτός: να μας δείχνει νέους δρόμους και τρόπους για να βλέπουμε τον κόσμο, τον έρωτα, την καθημερινότητα, τους ανθρώπους, την φύση, τα συναισθήματα, τα προβλήματα, τις χαρές, τα μικρά και τα μεγάλα ζητήματα της ζωής, το σήμερα.

Σήμερα, που αντιλαμβανόμαστε με σκληρό τρόπο ότι πολλοί δρόμοι που ακολουθήσαμε ήταν λάθος. Σήμερα, που η βαβούρα της τηλεόρασης, η βιομηχανία του lifestyle και των σελέμπριτι εκτοπίζει κάθε τι διαφορετικό. Σήμερα, που η ζωή γίνεται μίζερη με τις προσταγές των spreads. Σήμερα η ανάγκη για νέους δρόμους, η ανάγκη για ποίηση είναι ίσως μεγαλύτερη από ποτέ.

Ευτυχώς σαν λαός έχουμε την τύχη να έχουμε μεγάλο… απόθεμα ποιητών: Βαλαωρίτης, Κάλβος, Σούτσος, Βάρναλης, Καβάφης, Καρυωτάκης, Παλαμάς, Παπαγιαννοπούλου, Σεφέρης, Ελύτης, Ρίτσος, Εμπειρίκος, Σαχτούρης, Δημουλά, Καρθαίου, Γώγου, Σικελιανός, Λειβαδίτης, και τόσοι άλλοι, από τους οποίους μπορούμε να αντλήσουμε ιδέες, εικόνες, συναισθήματα και όνειρα.

Η φετινή Παγκόσμια Ημέρα Ποίησης είναι αφιερωμένη στον Νίκο Καββαδία, με αφορμή τα 100 χρόνια από τη γέννησή του. Στις 21 Μαρτίου η Αθήνα θα γεμίσει στίχους του, θα πραγματοποιηθούν εκδηλώσεις σε πολλά σχολεία της χώρας, θα ξαναθυμηθούμε, θα ξαναδιαβάσουμε και θα ξανά-απαγγείλουμε. Όμως, ας μην μείνουμε μόνον εκεί. Ας ξαναβάλουμε μερικά ποιήματα στη ζωή μας.

Ξέρω εγώ κάτι που μπορούσε, Καίσαρ, να σας σώσει.
Κάτι που πάντα βρίσκεται σ’ αιώνια εναλλαγή,
κάτι που σχίζει τις θολές γραμμές των οριζόντων,
και ταξιδεύει αδιάκοπα την ατέλειωτη γη.

[…]Λόγια μεγάλα, ποιητικά, ανεκτέλεστα,
λόγια κοινά, κενά, «καπνός κι αθάλη»,
που ίσως, διαβάζοντάς τα, να με οικτίρετε,
γελώντας και κουνώντας το κεφάλι

Νίκος Καββαδίας, από το «Γράμμα στον ποιητή Καίσαρα Εμμανουήλ»

Πολιτισμός στην ομίχλη

24/03/2010 Σχολιάστε

Σε περιόδους οικονομικής κρίσης, οποιαδήποτε κουβέντα για τον πολιτισμό φαντάζει εκτός τόπου και χρόνου. Όταν το κράτος δυσκολεύεται να πληρώσει μισθούς, συντάξεις, δανειακές υποχρεώσεις και λειτουργικά έξοδα, το να απαιτούμε χρήματα για τον πολιτισμό είναι πολυτέλεια. Ελπίζω να μην συμφωνείτε με την παραπάνω τοποθέτηση. Ο πολιτισμός δεν είναι πολυτέλεια, αλλά αναγκαιότητα, ειδικά δε σε δύσκολες περιόδους όπως αυτή που διανύουμε.

Οι σημερινές σκέψεις γίνονται με αφορμή το 12ο Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης, που ξεκινά σήμερα Παρασκευή, και θα διαρκέσει ως τις 21 Μαρτίου. Το Φεστιβάλ ξεκίνησε το 1999, σχεδόν ερασιτεχνικά, και πέρσι ξεπέρασε τους 40.000 θεατές, ενώ αυτή τη στιγμή θεωρείται το τρίτο καλύτερο στην Ευρώπη. Παρά την αναγνωρισμένη επιτυχία του και από το κοινό, αλλά και από τους συμμετέχοντες, και παρά την συμβολή του στην προβολή του πολιτισμού, αλλά και της οικονομίας, φέτος πάγωσε ο προϋπολογισμός του, παρά τις αυξημένες ανάγκες.

Βέβαια, το μεγάλο πλήγμα δεν είναι τόσο η μείωση του προϋπολογισμού και οι περικοπές δαπανών, αλλά η άρνηση μιας μεγάλης ομάδας ανθρώπων, που σχετίζονται επαγγελματικά με τον κινηματογράφο, να συμμετέχουν στο Φεστιβάλ. Είναι η δεύτερη φορά μέσα σε έναν χρόνο, μιας και οι ίδιοι άνθρωποι είχαν αρνηθεί να συμμετάσχουν και στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου, πριν από λίγους μήνες.

Πρόκειται για την ομάδα «Κινηματογραφιστές στην ομίχλη», που με αυτό τον τρόπο εκφράζουν τη διαμαρτυρία τους απέναντι στη συνεχιζόμενη κρίση, στην οποία έχει περιέλθει η ελληνική Τέχνη, και πιο συγκεκριμένα ο κινηματογράφος, όχι με αφορμή την σημερινή οικονομική κατάσταση, αλλά με τη συνολικότερη στάση που έχει υιοθετήσει η ελληνική Πολιτεία σε θέματα πολιτισμού τα τελευταία χρόνια. Με λίγα λόγια, οι άνθρωποι δεν ζητάνε τίποτα παραπάνω από αυτά που θα έπρεπε να θεωρούμε δεδομένα για έναν χώρο έκφρασης και πολιτισμού, όπως είναι το σινεμά.

Θα μου πείτε τώρα πολλά ζητάω! Και όμως, εμείς οι ίδιοι πλασάρουμε τους εαυτούς μας σαν τους γεννήτορες του δυτικού πολιτισμού, περηφανευόμαστε για όλα τα πολιτιστικά μας επιτεύγματα, κορδωνόμαστε για την ιστορία μας, τις τέχνες, την επιρροή μας στην ανθρωπότητα. Πριν λίγες μέρες, με αφορμή κάποια γερμανικά δημοσιεύματα, ωρυόμασταν για το πόσα πολλά έχει προσφέρει η Ελλάδα στην ανθρωπότητα και στον πολιτισμό από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα.

Σήμερα; Τι γίνεται, όμως, σήμερα; Πώς στηρίζουμε τον πολιτισμό μας; Πώς δημιουργούμε και πώς ενισχύουμε τις τέχνες και τους ανθρώπους που ασχολούνται με αυτές; Δεν μπορώ παρά να χαμογελάσω με πίκρα, όταν βλέπω ότι το πολιτιστικό μας προϊόν εξαντλείται σε κακόγουστες τσόντες με ξανθές σταρλετίτσες, που όλοι τρέξαμε να αγοράσουμε στα περίπτερα ή να κατεβάσουμε από το internet.
Κλείνω με τα λόγια του Πάνου Κούτρα: Γνωρίζουμε καλά πως η πνευματική κατάπτωση μίας χώρας οδηγεί με μαθηματική ακρίβεια στην έξαρση της διαπλοκής, της διαφθοράς, όπως και στην επικράτηση ακραίων φασιζουσών ιδεολογιών. Σε μία χώρα που ο λαός έχει χάσει τα πνευματικά ερεθίσματα, χάνει και το όποιο κριτήριο, τις όποιες αντιστάσεις μπορεί να έχει απέναντι σε όσους τον λεηλατούν και τον βιάζουν, εκμεταλλευόμενοι την εξαθλίωσή του».

Φτιάξε, καρδιά μου, το δικό σου παραμύθι…

12/02/2010 Σχολιάστε

…γιατί χανόμαστε. Έτσι λένε οι στίχοι της Μαριανίνας Κριεζή, και δεν θα μπορούσα παρά να συμφωνήσω. Αφορμή για το σημερινό άρθρο τα Κρατικά Βραβεία Λογοτεχνίας Παιδικού Βιβλίου 2009, που ανακοίνωσε το Υπουργείο Πολιτισμού. Παρότι προσωπικά δεν έχω διαβάσει κανένα από τα παρακάτω, όμως αξίζει τουλάχιστον μια αναφορά στους παραμυθάδες.

Το Βραβείο Παιδικού Λογοτεχνικού βιβλίου απονέμεται στην Λότη Πέτροβιτς – Ανδρουτσοπούλου για το βιβλίο της με τίτλο «Η προφητεία του κόκκινου κρασιού», και στην Φωτεινή Φραγκούλη για το βιβλίο της «Εφτά ορφανά μολύβια… εφτά ιστορίες». Το Βραβείο Εικονογράφησης Παιδικού βιβλίου απονέμεται στην Κατερίνα Βερούτσου για την εικονογράφηση του βιβλίου «Νεράιδα πάνω στο Έλατο» και στον Θανάση Δήμου για την εικονογράφηση του βιβλίου «Μια χειμωνιάτικη ιστορία». Τέλος, το Βραβείο Βιβλίου Γνώσεων για παιδιά απονέμεται στον Σάκη Σερέφα για το βιβλίο του «Ένας δεινόσαυρος στο μπαλκόνι μου».


Νομίζω ότι δεν χρειάζεται να αντιγράψω θεωρίες ανθρωπολογίας, για να εξηγήσω τη σημασία που έχουν τα παραμύθια. Είναι αυτονόητο και πασίγνωστο ότι για αιώνες οι ιστορίες και οι μύθοι αποτέλεσαν το βασικό όχημα μεταφοράς της γνώσης από τη μια γενιά στην επόμενη. Τα παραμύθια και οι μύθοι αποτελούσαν τότε την κιβωτό της ανθρώπινης γνώσης, τουλάχιστον μέχρι την ανακάλυψη της τυπογραφίας.

Πέρα, όμως, από τον διδακτικό τους ρόλο, τα παραμύθια μας επέτρεπαν να φανταζόμαστε, να ονειρευόμαστε και να ελπίζουμε. Ταυτιζόμαστε με τους χαρακτήρες και τους ήρωες, μοιραζόμαστε τις εμπειρίες τους, βιώνουμε τα συναισθήματά τους, παίρνουμε θάρρος από τα κατορθώματά τους, μας δημιουργούν πρότυπα αλλά και στερεότυπα, μας εμπνέουν, μας συναρπάζουν, μας χαλαρώνουν.
Αξίζει, νομίζω, να ασχοληθεί κάποιος λίγο παραπάνω με το θέμα. Μια πληρέστατη μελέτη για τον τρόπο που επιδρούν τα παραμύθια πάνω μας, αλλά και για τη θαυμάσια λειτουργία της φαντασίας μπορεί να διαβάσει κάποιος στο βιβλίο του Τζάννι Ροντάρι «Η γραμματική της Φαντασίας».

Τέλος πάντων, αυτά γίνονταν μια φορά και έναν καιρό. Σήμερα; Τι γίνεται σήμερα;  Οι παππούδες που διηγούνταν δίπλα στο τζάκι αντικαταστάθηκαν από τον κινηματογράφο – όχι, δεν θα σχολιάσουμε σε αυτό το άρθρο το ζήτημα του περιεχομένου ή της ποιότητας – οι μοντέρνοι παραμυθάδες είναι συγγραφείς, οι σύγχρονοί ήρωες είναι κομπιουτερίστικοι, αλλά…

Έχουμε ακόμα ανάγκη τα παραμύθια, τα όνειρα, και την φαντασία, και όχι μόνο τα παιδιά, αλλά και -κυρίως- οι μεγάλοι, που βιώνουν μια όλο και πιο γκρίζα, στείρα και ψεύτικη πραγματικότητα. Μπορεί να έχουν αλλάξει οι ήρωες και να μην σκοτώνουν δράκους. Χωρίς, όμως, τα κατορθώματά τους, πώς θα εμπνευστούμε για να πετύχουμε εμείς τα δικά μας;