Αρχείο

Posts Tagged ‘κοινωνία’

Ψυχανάλυση

26/02/2010 Σχολιάστε

Θα με συγχωρέσεις, αγαπητέ αναγνώστη, αλλά σήμερα θα πρέπει να μάθουμε και μερικούς όρους ψυχολογίας. Αντιγράφω από το βιβλίο της Nancy McWilliams «Ψυχαναλυτική Διάγνωση», Εκδόσεις: Ελληνικά Γράμματα:

«Μηχανισμός άμυνας: Ασυνείδητη ενδοψυχική διεργασία, που δρα για να ανακουφίσει τη σύγκρουση και το άγχος. […] Οι άμυνες έχουν πολλές λειτουργίες που είναι ευεργετικές, αποτελούν υγιείς και δημιουργικούς τρόπους προσαρμογής του βρέφους στο περιβάλλον του και συνεχίζουν να λειτουργούν προσαρμοστικά σε όλη τη διάρκεια της ζωής. Όταν επιστρατεύονται για να υπερασπίσουν το άτομο από κάποια απειλή, ονομάζονται άμυνες. Ένα άτομο με αμυντική συμπεριφορά προσπαθεί, σε γενικές γραμμές, να επιτύχει την αποφυγή ή τη διαχείριση κάποιου ισχυρού και απειλητικού συναισθήματος, συνήθως του άγχους, ενίοτε όμως και της υπερβολικής θλίψης ή και άλλων αποδιοργανωτικών συναισθηματικών εμπειριών, με στόχο τη διατήρηση της αυτοεκτίμησής του και του αισθήματος της ασφάλειάς του»

Οι μηχανισμοί άμυνας είναι πάρα πολλοί, εμείς, όμως, σήμερα θα επικεντρωθούμε σε έναν συγκεκριμένο, την άρνηση. Όλοι οι άνθρωποι που πληροφορούνται για το θάνατο κάποιου σημαντικού τους προσώπου αντιδρούν λέγοντας: «Ω, όχι!». Αυτή η αντίδραση έχει τις ρίζες της στην πεποίθηση: «αν αυτό δεν το παραδεχτώ, τότε δεν συμβαίνει» και στην ουσία εξηγεί με τον καλύτερο τρόπο το πώς λειτουργεί αυτός ο μηχανισμός.Οι περισσότεροι από εμάς χρησιμοποιούμε την άρνηση έως ένα βαθμό για να κάνουμε τη ζωή μας λιγότερο δυσάρεστη, και αυτό φυσικά δεν είναι κακό. Όταν, όμως, αυτό γίνεται συνέχεια και για κάθε τι, προκειμένου να αποφύγουμε το άγχος, την ντροπή, την ευθύνη, ή οποιοδήποτε συναίσθημα μας προκαλεί δυσφορία, τότε τελικά χάνουμε την αίσθηση των καταστάσεων και παραβλέπουμε το μέγεθος των προβλημάτων.

Πέρα από τους ανθρώπους, ορισμένοι από τους μηχανισμούς άμυνας ή κάποια στοιχεία τους, περνούν και στις κοινωνίες.Η ελληνική κοινωνία σήμερα ζει συνολικά σε μία τέτοια κατάσταση άρνησης, και ιδιαίτερα σε ό,τι αφορά την οικονομία. Αρνούμαστε να αποδεχτούμε το προφανές, ότι με τις πολιτικές επιλογές μας, με τον τρόπο ζωής, με την στάση μας, με την ανοχή μας, την αδυναμία να λάβουμε μέτρα, την καταπάτηση των νόμων, με τις οικονομικές μας συνήθειες, με τη συμμετοχή μας στην παραοικονομία, με τον ωχαδερφισμό μας, με την -κακώς εννοούμενη– καπατσοσύνη και πονηριά μας, και με τόσα άλλα μικρά και μεγάλα, συμβάλλαμε τα μέγιστα στο να οδηγηθούμε σε μια δύσκολη κατάσταση.

Επιπρόσθετα, φαίνεται να έχουμε επιστρατεύσει μαζί και άλλον έναν μηχανισμό άμυνας, την μετάθεση, την αναζήτηση ενός αποδιοπομπαίου τράγου, και ρίχνουμε ευθύνες στην οικονομική συγκυρία, στους κακούς κερδοσκόπους, στους ανθέλληνες που θέλουν να μας καταστρέψουν, στους Γερμανούς που μας χρωστάνε πολεμικές αποζημιώσεις, στους Τούρκους που δεν μας αφήνουν να εξορύξουμε τα πετρέλαιά μας στο Αιγαίο, στους Ρώσους που περνάνε τους αγωγούς τους από τη Βουλγαρία, στην π….να την τύχη μας, στο ότι είμαστε ματιασμένοι…..

Όπως, όμως, θα μας συμβούλευε και ένας καλός ψυχολόγος: “Όλα τα προβλήματα  έχουν λύσεις και καμία κατάσταση δεν είναι αδιέξοδη. Όμως, για να ξεκινήσεις να επιλύεις, πρέπει να παραδεχτείς”. Σαν κοινωνία, αυτό δεν το έχουμε καταφέρει ακόμα.

Το δίπολο

06/10/2007 Σχολιάστε

Με τις τελευταίες εξελίξεις στο ΠΑΣΟΚ μια λέξη έχει κυριαρχήσει στο λεξιλόγιο της επικαιρότητας. Το δίπολο ή οι δύο πόλοι. Χρησιμοποιείται μάλιστα με μεγάλη ευκολία με κίνδυνο να γίνει άλλη μια φράση κλισέ που θα χρησιμοποιείται σε κάθε περίσταση.

screamΣε αυτό το άρθρο δεν θα πάρουμε θέση για το ποιος είναι ο καταλληλότερος για πρόεδρος ενός κόμματος. Αυτό αφορά τις εσωτερικές διαδικασίες του ΠΑΣΟΚ και πραγματικά δεν νομίζω ότι θα επηρεάσει σε τόσο μεγάλο βαθμό την ζωή μας.

Παρόλα αυτά, μου κάνει μεγάλη εντύπωση που οι περισσότεροι από εμάς είτε ανήκουν πολιτικά στον χώρο του ΠΑΣΟΚ είτε όχι, θα πάρουν θέση υπέρ του ενός ή του άλλου υποψηφίου!

Ας αφιερώσουμε λίγο χρόνο για να δούμε ποία είναι η βαθύτερη αιτία που μας  αναγκάζει να πάρουμε θέση σε ένα δίλημμα. Όλα τα διλήμματα βασίζονται στην λογική του αποκλεισμού. Πρέπει να διαλέξεις ανάμεσα στα δύο, πρέπει να πάρεις θέση, είσαι με εμάς ή με τους απέναντι. Το δίλημμα στην ουσία είναι μια καμουφλαρισμένη μορφή ενός εκβιασμού, και κανένας εκβιασμός δεν μπορεί να είναι καλός. Μήπως όμως υπάρχει μια πιο βαθιά ανάγκη για διλήμματα στη ζωή μας;

Το στερεότυπο των δύο λύσεων, των δύο άκρων που το ένα ακυρώνει το άλλο είναι κάτι ριζωμένο βαθιά στην ανθρώπινη φύση. Η φύση είναι ο πρώτος δάσκαλός μας στον διαχωρισμό των καταστάσεων σε δύο διακριτά και αντίθετα μέρη. Τα δίπολα ζωή – θάνατος, αρσενικό – θηλυκό, φως – σκοτάδι, ήλιος – βροχή, ζεστό – κρύο, δύση – ανατολή, αποτελούν τον επικρατέστερο κανόνα σε αυτό το επίπεδο.  Δεν είναι δύσκολο λοιπόν να φανταστούμε το πώς αυτή η αναλογία έχει εμποτίσει την ανθρώπινη σκέψη, την φιλοσοφία  και τον πολιτισμό μας. Καλό – κακό, λογικό – παράλογο, όμορφο – άσχημο, σώμα – πνεύμα.

Ξέρω ότι πολλοί από τους αναγνώστες μας, θα πεταχτούν από την θέση τους και θα αραδιάσουν πληθώρα επιχειρημάτων που αντικρούουν την άποψη αυτή.  Σας προλαβαίνω λοιπόν και διορθώνω τα παραπάνω επισημαίνοντας ότι ο χωρισμός σε δυο διακριτές καταστάσεις αποτελεί έναν γενικό κανόνα που όμως καλύπτει πάρα μα πάρα πολλές διαστάσεις της πραγματικότητας όπως την αντιλαμβανόμαστε, όχι όμως όλες.

Το ζήτημα είναι ότι με τον ένα ή τον άλλο τρόπο, τελικά, έχουμε πλέον διδαχτεί να βλέπουμε τα πράγματα με τη μορφή διλημμάτων!  Όταν έχουμε δύο διαφορετικές καταστάσεις είναι πολύ εύκολο να εντάξουμε τον εαυτό μας σε μία από τις δύο. Αυτό μπορεί να είναι ένα πραγματικό αντικειμενικό γεγονός (είμαι ζωντανός και όχι νεκρός αφού γράφω αυτό το κείμενο), αλλά  μπορεί να είναι μια υποκειμενική θεώρηση των πραγμάτων, (είμαι όμορφος  και όχι άσχημος), ποίος όμως μπορεί να είναι ο αμερόληπτος κριτής;

Ποιόν εξυπηρετεί αυτή η λογική; Πρώτα από όλα εμάς τους ίδιους, μιας και είναι ο οικονομικότερος τρόπος σκέψης. Βέβαια πρέπει να σημειώσουμε ότι όλο το παιχνίδι παίζεται στο ασυνείδητο μας. Και εδώ θέλει προσοχή. Οι πρωτογενείς λειτουργίες του εγκεφάλου μας χρειάζονται απλά ερεθίσματα για να μπορέσουν να είναι χρήσιμες.

Πρακτικά λοιπόν ένα δίπολο λειτουργεί ως διακόπτης που τροφοδοτεί ανά περίπτωση βασικές εγκεφαλικές λειτουργίες. Φόβος, ανασφάλεια, ενοχή, έρωτας, ζήλια, περηφάνια, μερικές μόνο από αυτές τις λειτουργίες.

Ας παίξουμε λοιπόν ένα παιχνίδι. Εγώ θα σας καταγράψω μερικά από τα καθημερινά δίπολα που ακούμε (και μάλιστα με την κλισέ διατύπωσή τους) και εσείς θα προσπαθήσετε να βρείτε ποια βασική εγκεφαλική λειτουργία του εγκεφάλου σας επηρεάζουν. Έτοιμοι;

Δύση – Ισλάμ, οργανωμένο κράτος – τρομοκρατία, αστυνομία – γνωστοί άγνωστοι, ΠΑΣΟΚ – ΝΔ, Ολυμπιακός – Παναθηναϊκός, Ισραήλ – Παλαιστίνη, κεφάλαιο – εργαζόμενοι… μην κουράζεστε άλλο.

Ρεζουμέ: ο απλοϊκός μηχανισμός του δίπολου, του διλήμματος λειτουργεί ως διακόπτης για ένα και μοναδικό ρεφλέξ του μυαλού μας, το πιο πρωτόγονο και πιο έντονο ανθρώπινο συναίσθημα. Τον φόβο.